Mal Paylaşımında Envanter Tutulması
M .K. 216. MADDE : Eşlerden her biri, diğerinden her zaman mallarının envanterinin resmi senetle yapılmasını isteyebilir.
Bu envanter, malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılmışsa, aksi ispatlanmış olmadıkça bu envanterin doğru olduğu kabul edilir.
4721 Sayılı yeni Medeni Yasa ile eşlere, diğer eşin mallarının envanterinin resmi senetle yapılmasını isteme hakkı tanınmıştır. Esasen resmi senetle envanterin yapılmasını isteme hakkı Medeni Yasada yer alan Mal Ortaklığı, Paylaşmalı Mal Ayrılığı, Mal Ayrılığı ve yasal mal rejimi olan Edinlmiş Mallara Katılma Rejimi olmak üzere tüm mal rejimlerinde tanınmıştır. Bahse konu resmi senet, noterlikçe düzenlenecektir. Eşlerden biri bu maddeye dayanarak diğer eşten mallarının envanter ile belirlenmesini talep ettiğinde diğer eş resmi senedin noterde yapılacak düzenlemesine katılmak zorunda kalacak ve eğer envanterin düzenlenmesine katılmaktn kaçınırsa envanter düzenlenmesini isteyen eş, Aile Mahkemesine başvurarak Medeni Yasa’nın 195. Maddesine göre hâkimin müdahale etmesini ve karar vermesini isteyebilecektir. Aynı şekilde envanter düzenlenmesine yanaşmayan eş bu şekilde davranarak diğer eşin menfaatlerini tehlikeye düşürmüşse veya malvarlığı ile ilgili bilgi vermekten kaçınırsa, envanter düzenlenmesini isteyen eş, AileMahkemesinden Olağanüstü Mal Rejimi olan Mal Ayrılığı Rejimine geçişi talep edebilecektir. Ayrıca Aile Mahkemesinin müdahalesi yoluyla da envanter çıkarılabilir. Mahkeme, bu halde diğer eşi ve 3. Kişileri her türlü bilgi vermeye davet edebilir, bilgi vermekle yükümlü tutabilir.
Maddenin 2. Fıkrasında, böyle bir envanterin yapılması malların getirilmesinden itibaren 1 yıl içinde söz konusu olmuşsa, bu envanterin doğru olduğunun karine olarak kabul edileceği belirtilmiş, envanterin içeriğinin doğru olmadığını iddia eden eş ise bunu ispat etmekle yükümlü tutulmuştur.
Bu maddenin Medeni Yasaya eklenmesinin asıl sebebi ve amacı ise esasen 2. Fıkrada ortaya konulmuştur. Edinilmiş mallara katılma rejimi ve seçimlik mal rejimlerinin tasfiyesi ve buna bağlı olarak paylaşımın söz konusu olduğu davalarda, eşlerin evlilikleri esnasında edinecekleri malların üzerinde katılma alacağı oluşan edinilmiş mal mı, yoksa tasfiye dışında tutulan kişisel mal mı olduğunun tespitineki ispat zorluklarının ortadan kaldırılması için envanter düzenleme imkanı tanınmıştır. Gerçi eşler, resmi envanterden çok, genelde bir adi senetle (çeyiz senedi v.b.) malları ve bunların neler olduğunu belirleyebilirler. Ancak eşlerin adi senet olarak düzenlediği belgenin içeriği ispat durumu açısından genel hükümlere göre belirlenecek iken resmi senetle malların envanterinin yapılması halinde malların hangi mal grubuna (kişisel mal, edinilmiş mal) girdiği daha kolay ve doğru olarak tespit edilecektir.
Eşlerin arasındaki mal rejiminin tasfiyesine ilişkin açılan davalarda genelde takdiri delillere ve özellikle tanık deliline dayanıldığından ispat konusunda azımsanamayacak güçlükler yaşanmaktadır. Edinilen mallara ilişkin fatura, makbuz gibi belgelerin saklanma alışkanlığının olmaması, kayıt altına alınmaması gibi hususlar ispat zorluğu yaratmakta bu nedenle envanterinin yapılmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
Esasen envanter, kişisel malların geri alınmasında, katılma alacağı ile değer artış payının hesaplanmasında, kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasındaki denkleştirme hesabında kolay bir ispat yükü görevini yerine getirmektedir.
Envanter, resmi senet şeklinde noterlerce düzenlenmelidir. Düzenleme ya da onaylama şeklinde yapılması mümkündür. Ancak doğruluğunun kabul edilmesi karinesi söz konusu olduğundan düzenleme şeklinde yapılması maddenin amacının gerçekleşmesine yönelik tercih edilmelidir.
Envanterin içeriğini oluşturan mallar, eşlere ait olabileceği gibi 3. Kişilere de ait olabilir. Eşlerden her biri envanter yapılmasını isteyebilir. Eşlerin envanter yapma yükümlülüğünden sözleşme ile önceden vazgeçmeleri Medeni Yasa 216. Maddenin emredici olması nedeniyle mümkün değildir. Envanter içeriğine geçirilen malların neler olduğu, nitelikleri, sayıları, değerleri, tüm özellikleri, hangi eşe ve hangi eşin mal grubuna ait oldukları (kişisel veya edinilmiş mal), ayrı ayrı ve net olarak açıklanmalıdır. Eşlerin evlenmeden önce envanter yapılması isteğinde bulunmaları ve bunu evlenme başvurusu sırasında yazılı olarak bildirmeleri mümkün değildir.
Noter, envanterde yer alması istenen (borçlar dışındaki ) mal varlığı unsurlarını edinilmiş mal veya kişisel mal olduğunu da belirterek envanetere geçirir. Ayrıca malın kime ait olduğu da yazılır. Yine Aile Mahkemesi hâkimi de gerek gördüğünde notere envanter düzenlemesi için yetki verebilir ya da envanteri bizzat düzenleyebilir.
Son olarak belitmek gerekir ki envanterin düzenlenmesi için Medeni Yasada belli bir süre sınırlaması getirilmemiştir.
Av. EBRU ŞAHİN