Eşlerin Olağanüstü Mal Rejimine Geçiş Talep Etmesi
M.K. 206. MADDE: Haklı bir sebep varsa hakim, eşlerden birinin istemi üzerine, mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir.
Özellikle aşağıdaki hallerde haklı bir sebebin varlığı kabul edilir:
1. Diğer eşe ait malvarlığının borca batık veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması,
2. Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmüş olması,
3. Diğer eşin, ortaklığın malları üzerinde bir tasarruf işleminin yapılması için gereken rızasını haklı bir sebep olmadan esirgemesi,
4. Diğer eşin, istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması,
5. Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.
Eşlerden biri ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun ise, onun yasal temsilcisi de bu sebebe dayanarak mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki bu madde, eşler arasında mal ayrılığı rejiminin dışında bir mal rejiminin geçerli olması halinde uygulanır. (Yasal mal rejimi ve seçimlik mal rejimleri). Belirli bir mal rejimine tabi olan eşler, bu mal rejiminden tek taraflı bir işlemle dönemezler. Aralarında geçerli olan mal rejimini kaldırılabilmeleri ya da değiştirebilmeleri için yeni bir mal rejimi sözleşmesi yapmaları gerekir. Ancak M.K. 206. Maddede belirtilen şartların gerçekleşmesi özellikle edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamında eşler açısından ağır sonuçlara yol açabilecek olup ilgili şartların olmasına rağmen eşler arasında geçerli mal rejiminin devamını zorunlu kılmak ve eşlerin her ikisinin anlaşması ya da yeni bir sözleşme düzenleyerek var olan mal rejimini kaldırmaları ya da değiştirmelerinin dayatılması eşler açısından özellikle edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamında ağır sonuçlara yol açabilecektir. İşte M.K. 206. Madde, eşlerden birine tek taraflı olarak ve mahkeme kararı ile mal ayrılığı rejimine dönüşümü isteme hakkı tanımış ve böylece eşlerin arasındaki önceki mal rejiminin tasfiyesi sağlanmış olmaktadır.
Olağanüstü mal rejimi olan mal ayrılığı rejimine dönüş için eşlerden birinin veya sürekli ayırt etme gücünden yoksun olan eşin yasal temsilcisinin maddede belirtilen koşullar dahilinde talepte bulunması yeterlidir. Esasen eşlerin mal ayrılığına geçiş talebi, mal rejimi değişikliği içerdiğinden kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardandır. Bu nedenle sınırlı ehliyetli eşin dava açabilmesi için vasisinin yanı sıra vesayet makamının da izni gerekecektir. Olağanüstü mal rejimine geçiş talebi kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan biri olduğu için tam ehliyetsiz bir eşin bu talebe dava açamayacağı düşünülse de maddenin 2. Fıkrasında buna bir istisna getirilmiş ve eşlerden birinin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması halinde yasal temsilcisi olan vasi ya da kayyımın da bu sebeple mal ayrılığına geçişi talep edebileceği düzenlenmiştir.
Maddenin ilk fıkrasından anlaşıldığı üzere hâkimin mal ayrılığına dönüşüme karar verebilmesi için haklı sebeplerin olması gerekmektedir. Görevli mahkeme Aile Mahkemesi olup talepte bulunacaklar eşlerden biri, sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun eşin yasl temsilcisi, mal ortaklığı rejimini kabul etmiş eşlerden birinin alacaklısı olacaktır. Bu hallerde mal ayrılığına geçiş hâkim kararıyla olurken şayet mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden birinin iflasına karar verilmişse hâkim kararına gerek olmaksızın mal ortaklığı, mal ayrılığına dönüşür. Yalnızca iflasa karar vermek konusunda bir hâkim kararına gerek vardır. Eşin iflasına karar verildiği tarihte eşlerin aralarındaki mal rejimi kanun gereği mal ayrılığına dönüşür. Aile Mahkemesinin hâkiminin karar vermesi hlinde ise eşler, arasındaki daha önce geçerli olan mal rejimi, dava tarihi itibariyle mal ayrılığı rejimine dönüşür. Maddede ifade edilen haklı sebeplerin nelerden ibaret olduğu sınırlı sayıda ve örnekseme olarak sayılarak genel bir vurgulama yapılmıştır. Haklı sebeplerin neler olabileceği somut her olayda Aile Mahkemesi hâkimi tarafından tespit edilecektir. Olayın özelliği ve önemi gereği kanun koyucu, haklı sebeplerin varlığını sınırlandırmamıştır. Olağan üstü mal rejimine geçiş için haklı sebebin davalı eşten kaynaklanması gerekir, ancak davalı eşin kendi kusuru ile haklı sebebe neden olmasına gerek yoktur. Ancak haklı sebebe kusuru ile yol açan eşin hâkimden mal ayrılığına geçişi talep etme hakkı yoktur. Eğer mal ayrılığına geçişi sürekli ayırt etme gücünden yoksun olan eşin vasisi ya da bu sebebe dayanarak diğer eş talep ediyorsa sürekli ayırt etme gücünden yoksunluğu gösteren sağlık kurulu raporu sunulmalıdır. Haklı sebeplere örnek olarak, eşin çalışmaması, mal varlığına dahil tüm mallar üzerinde kötü yönetimi, diğer eşin rızasını almadan karşılıksız kazandırmalarda bulunması, kötü yaşam tarzı, diğer eşin haklarını azaltacak şekilde mallarını azaltması, gelirleri, borçları ya da mal varlığı hakkında diğer eşe bilgi vermemesi, diğer eşin talebine rağmen kendi adına olan malların envanterini düzenlemeye yanaşmaması, başka bir kadın ya da erkekle gayri ahlaki bir yaşam sürmesi, eşin evlilik birliğine dair görevlerini yerine getirmemesi, boşanma davasının reddi halinde ayrı yaşmakta haklı olan eşin fiili ayrılık döneminde edindiği mallardan diğer eşin hak sahibi olmaması için talepte bulunması gibi sebepler verilebilir.
Mal ayrılığı rejimine geçiş için talepte bulunulacak görevli mahkeme, Aile Mahkemesi olup yetkili mahkeme ise eşlerden herhangi birinin yerleşim yerindeki mahkemedir. Dava, ayrıca davalı eşin bulunduğu yerde de açılabilir. Mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden birine karşı icra takibinde bulunan alacaklının haczin uygulanmasında zarara uğraması halinde alacaklı da mal ayrılığına geçişi borçlu eşin yerleşim yerindeki Aile Mahkemesinden isteyebilir. Alacaklı, davayı her iki eşe de yöneltmelidir.
Eşler, M.K. 206. Maddede belirtilen şartlarla açacakları dava ile aralarındaki mal rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesini isteyebilecekleri gibi Türk Medeni Yasasının 195. Ve 197. Maddelerine göre evlilik birliğinin korunmasına yönelik olarak hâkimin müdahalesini de isteyebilirler. M.K. 197. Maddede; ‘’eşlerden birinin ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahip olduğu’’ öngörülmüştür. Bu maddenin 2. Fıkrasında ise, 1. Fıkrada belirtilen haklı sebeplerden birine ya da bir kaçına dayanan eşin talebi üzerine hâkimin eşlerden birinin diğerine yapacağı parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alabileceği belirtilmiştir. Buna göre ayrılık halinde eşlerin mallarının yönetimi konusunda hakimin önlem alabileceği hükme bağlanmıştır.
Bunun dışında M.K. 180. Maddede ise ‘’ayrılığa karar verilirse, mahkeme ayrılığın süresini ve eşlerin durumlarına göre aralarında sözleşme ile kabul edilmiş olan mal rejiminin kaldırılmasına karar verebilir’’ denilmektedir. Yani mahkemece ayrılık kararı ile birlikte eşler arasında sözleşme ile kabul edilmiş olan mal rejiminin kaldırılmasına da karar verebilecektir. Kısacası M.K. 206. Maddede belirtilen istem ve dava hakkı dışında yukarıda belirtilen aile birliğinin korunmasına yönelik hükümlerden de yararlanılabilir.
Eşlerin ayrı yaşamaları aralarındaki geçerli ve mevcut yasal edinilmiş mallara katılma rejiminin olağanüstü mal rejimi olan mal ayrılığına dönüştürülmesine engel değildir.
Nihayet M.K. 206. Maddeye göre eşler arasındaki mevcut mal rejiminin mal ayrılığı rejimine dönüştürülmesine karar verilmesi halinde, önceki mevcut mal rejimi, dava tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde sona erer. Bu halde kanunda aksine hüküm olmadığı sürece eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi bu rejime ilişkin hükümlere göre yapılır. Yani mal ayrılığına geçildiği takdirde, önceki mal rejiminin tasfiyesi mal ortaklığı rejiminden mal ayrılığı rejimine geçilmişse mal ortaklığı rejimi hükümlerine göre, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminden mal ayrılığı rejimine geçiş yapılmışsa önceki mal rejiminin tasfiyesi paylaşmalı mal ayrılığı rejimi hükümlerine göre, edinilmiş mallara katılma rejiminden mal ayrılığı rejimine geçilmişse önceki mal rejiminin tasfiyesi edinilmiş mallara katılma rejiminin hükümlerine göre yapılacaktır. M.K. 206. Madde gereğince mal ayrılığına dönüşüm söz konusu olduğunda önceki mal rejimi kendiliğinden sona ermiş sayıldığından önceki mal rejiminin tasfiyesini eşler ve alacaklıları isteyebileceklerdir.
Av. EBRU ŞAHİN