Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi
Medeni Kanun 240. Maddesi, eşlerden birinin ölümüyle mal rejiminin sona erdiği durumlarda sağ kalan eşe, isteği halinde katılma alacağına mahsuben ölen eş ile birlikte yaşadıkları konut üzerinde intifa veya oturma, ev eşya’ üzerinde mülkiyet ya da intifa veya oturma hakkı yerine konut üzerinde mülkiyet hakkının tanınmasını içermektedir.
Esasen edinilmiş mallara katılma rejiminde ve mal ayrılığı rejiminden kaynaklanan davalarda ayın yani mülkiyet istenemez, ancak şahsi hak niteliğinde para alacağı istenebilir. Bu kuralık iki istisnasından birisi M.K. 240. Maddesi uyarınca sağ kalan eşe katılma alacağına mahsuben mülkiyet hakkının tanınmasını isteyebilmesidir. Ancak öncelikle katılma alacağının ve mal rejimin tasfiyesinin talep edildiği bir dava açılması gerekmektedir. Sadece ve sadece mal rejiminin ölümle sona ermesi hallerinde kullanılabilir. Diğer sona erme hallerinde kullanılamaz. Bu madde hükmüne göre sağ kalan eş, katılma alacağına mahsuben ve bu yetmezse bedel eklemek suretiyle aile konutunda intifa ya da oturma hakkı tanınmasını ve ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Ancak haklı sebepler var ise konut üzerinde intifa veya oturma hakkı yerine mülkiyet hakkının tanınmasını da isteyebilir. Sağ kalan eşin, ev eşyası ve aile konutu üzerinde kendisine mülkiyet hakkının tanınmasını mahkemeden isteyebilmesi, mal rejimi sözleşmesi ile kabul edilen başka bir düzenlemenin yapılmamış olması koşuluna bağlıdır. Maddenin konuluş amacı eşin eski yaşantısını devam ettirebilmesinin sağlanmasıdır. Bu hak sadece sağ kalan eşe ait olup devredilmesi ve mirasçılara geçmesi ya da haczedilmesi mümkün değildir. Haklı sebeplerin varlığı halinde ölen eşin mirasçıları da sağ kalan eşe aile konutu üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilirler. Mülkiyet hakkı tanınması isteğine konu aile konutunun ölen eşin edinilmiş ya da kişisel malı olmasının önemi yoktur. Sağ kalan eş, konutu bizzat kullanmalıdır. Mahkemece T.M.K. 240. Maddesiyle, sağ kalan eşe tanınan ayni haklardan birinin veya ikisinin tanınmasına karar verebilmesi için, sağ kalan eşin ayrıca edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağının olup olmadığının hesaplanması konusunda da dava açılmış olması ve böylece istekte bulunması gerekir. Kısacası T.M.K. 240. Maddesi uyarınca :
1- Eşlerden birinin ölmüş olması
2- Eşler arasında katılma rejiminin bulunması ve tasfiyesinin istenmiş olması
3- Sağ eşin olması
4- Talep anında, aile konutu ve ev eşyasının halen mevcut olması ve terekede yer almış olması
5- Sağ kalan eşin katılma alacağının doğması ve bu alacağın hesap sonucu ortaya çıkmış olması
6- Sağ kalan eşin ayni hak isteğinde bulunması
7- Katılma ya da değer artış payı alacağına mahsuben istenmesi
8- En erken diğer eşin ölüm tarihinde, en geç ise mal rejiminin tasfiyesinin tamamlandığı ana kadar istenebilir.
9- Öncelikle intifa ya da oturma hakkı veya aile konutu ve ev eşyaları üzerinde mülkiyet hakkı isteyebilir.